Di chúc (will) là gì và vì sao gia đình Việt nên có?

Nhiều người Việt ngại nói chuyện di chúc vì sợ "xui", hoặc nghĩ chỉ nhà giàu mới cần. Thật ra, chỉ cần bạn có con nhỏ, có căn nhà, có tiệm hay một tài khoản tiết kiệm, thì di chúc đã là món quà bình an cho người ở lại. Bài này giải thích di chúc là gì, luật Georgia yêu cầu gì, và vài điểm gia đình Việt hay bỏ sót.

Di chúc (will) là gì?

Di chúc, tiếng Anh là "Last Will and Testament", là giấy tờ viết ra ý muốn của bạn về tài sản và gia đình sau khi bạn qua đời. Theo Georgia.gov, một bản di chúc thường có:

• Họ tên đầy đủ và địa chỉ của bạn.
• Người thi hành di chúc (executor): người nộp di chúc cho tòa án di chúc (probate court) và làm theo ý muốn của bạn.
• Người giám hộ (guardian) cho con chưa thành niên, nếu có.
• Người thừa hưởng (beneficiaries) và phần tài sản mỗi người nhận.

Nếu bạn muốn không chia tài sản cho một người thân gần, như con hoặc vợ/chồng, thì Georgia.gov ghi rõ là phải viết điều đó ra một cách rõ ràng trong di chúc.

Nếu không có di chúc thì sao?

Khi một người ở Georgia qua đời mà không có di chúc hợp lệ, tài sản sẽ được chia cho người thân còn sống, như vợ/chồng và con, theo luật tiểu bang, không theo ý bạn. Nếu không có người thân nào nhận, tài sản mới về tiểu bang (Georgia Division of Aging Services – Do I Need a Will?).

Điều này có nghĩa là:

• Vợ/chồng của bạn có thể không được nhận toàn bộ tài sản, mà phải chia với các con.
• Bạn không chọn được ai là người lo giấy tờ. Khi không có executor được chỉ định, tòa án sẽ chỉ định người.
• Bạn mất cơ hội tự chọn người giám hộ cho con nhỏ trong di chúc.

Muốn hiểu rõ hơn về cách chia tài sản khi không có di chúc, hãy hỏi luật sư có giấy phép tại Georgia, vì mỗi gia đình một hoàn cảnh.

Vì sao gia đình Việt càng nên có di chúc?

Hoàn cảnh của nhiều gia đình Việt ở Mỹ khá đặc biệt:

• Con còn nhỏ, ông bà ở xa. Nếu chuyện không may xảy ra, ai sẽ nuôi con? Di chúc là nơi bạn ghi người giám hộ mình tin tưởng.
• Có nhà, có tiệm, có tiền tiết kiệm. Ghi rõ ý muốn giúp người ở lại đỡ bối rối và tránh tranh cãi.
• Gia đình tái hôn, con riêng, con chung. Không có di chúc, luật sẽ chia theo công thức chung, có thể không đúng ý bạn.
• Có tài sản ở tiểu bang khác. Theo tài liệu của Division of Aging Services, có thể phải làm thêm thủ tục ở tiểu bang nơi có tài sản.

Điều kiện để di chúc hợp lệ ở Georgia

Theo Georgia.gov và tài liệu của Division of Aging Services:

• Người lập di chúc từ 14 tuổi trở lên và minh mẫn (sound mind).
• Di chúc phải viết thành văn bản.
• Do chính bạn ký, hoặc người khác ký thay trước mặt bạn và theo yêu cầu rõ ràng của bạn.
• Có hai người làm chứng có mặt và ký tên. Người làm chứng không nên là người được hưởng tài sản.
• Chữ ký nên nằm ở cuối di chúc.
• Không bắt buộc công chứng (notarize), không phải nộp trước cho tòa, và di chúc không tự hết hạn.

Di chúc làm ở tiểu bang khác vẫn có thể có hiệu lực ở Georgia nếu đáp ứng một số điều kiện. Ngoài ra còn có "bản khai tự chứng" (self-proving affidavit). Bạn ký giấy này sau khi lập di chúc, và nó có thể giúp không cần người làm chứng ra khai ở tòa sau này.

💡 Cất di chúc ở nơi an toàn, và cho người thi hành di chúc biết nơi để. Georgia.gov nhắc rằng executor phải lấy được di chúc sau khi bạn mất. Một bản di chúc không ai tìm thấy thì cũng như không có.

Di chúc không quyết định được mọi thứ

Đây là điểm nhiều người hiểu lầm:

• Bảo hiểm nhân thọ trả cho người thụ hưởng ghi trong hợp đồng, không theo di chúc (trừ khi người thụ hưởng là di sản/estate). Vì vậy hãy kiểm tra tên người thụ hưởng trong bảo hiểm nhân thọ của bạn.
• Theo tài liệu của Division of Aging Services, dù bị loại khỏi di chúc, vợ/chồng hoặc con chưa thành niên vẫn có thể xin tòa trợ cấp từ tài sản trong 12 tháng.
• Không nên ghi ý muốn về tang lễ chỉ trong di chúc, vì di chúc thường được đọc sau khi đã an táng.

⚠️ Kết hôn, ly hôn, sinh con hoặc nhận con nuôi có thể làm di chúc cũ bị ảnh hưởng hoặc mất hiệu lực, tùy nội dung di chúc. Khi gia đình có thay đổi lớn, hãy nhờ luật sư có giấy phép xem lại.

Cập nhật di chúc và nơi tìm trợ giúp

Georgia.gov khuyên xem lại di chúc mỗi vài năm hoặc sau các sự kiện lớn. Bạn có thể sửa bằng phụ lục (codicil), và phụ lục phải được ký với đầy đủ thủ tục như di chúc. Hoặc bạn hủy bản cũ và làm bản mới.

Nguồn trợ giúp chính thức: Đoàn Luật sư Georgia (State Bar of Georgia) có dịch vụ giới thiệu luật sư. Người từ 60 tuổi trở lên sống ở Georgia có thể tìm hiểu Chương trình Trợ giúp Pháp lý cho Người cao tuổi (Elderly Legal Assistance Program), miễn phí cho người đủ điều kiện. Hãy gọi hỏi xem chương trình có giúp làm di chúc trong trường hợp của bạn không. Bạn cũng có thể đọc thêm về các vấn đề pháp lý thường gặp trên trang của Florie.

Florie có thể giúp gì?

Florie là Associate độc lập của LegalShield, không phải luật sư. Theo LegalShield, các gói cá nhân bao gồm di chúc do luật sư soạn cho bạn và vợ/chồng, giấy ủy quyền (Durable Power of Attorney) và di chúc y tế (living will). Gói Personal & Family từ $35.95/tháng khi trả theo năm. Luật sư đến từ các công ty luật đối tác (provider law firms) tại mỗi tiểu bang, và có thể có thêm phí, giới hạn và thời gian chờ. Florie cũng có thể giúp bạn xem lại LegalShield cho gia đình cùng với bảo hiểm nhân thọ để kế hoạch được trọn vẹn. Hãy đặt lịch tư vấn miễn phí 30 phút hoặc gọi/nhắn tin 470-470-9015.

Câu hỏi thường gặp

Di chúc ở Georgia có cần công chứng không?

Theo Georgia.gov, không bắt buộc công chứng. Di chúc cần viết thành văn bản, có chữ ký của bạn và hai người làm chứng ký tên.

Bao nhiêu tuổi thì được làm di chúc ở Georgia?

Theo tài liệu của Georgia Division of Aging Services, người từ 14 tuổi trở lên và minh mẫn có thể lập di chúc.

Có di chúc rồi thì có cần ghi người thụ hưởng bảo hiểm nhân thọ nữa không?

Có. Tiền bảo hiểm nhân thọ trả cho người thụ hưởng ghi trong hợp đồng, không theo di chúc (trừ khi người thụ hưởng là di sản). Hãy kiểm tra cả hai.

Di chúc có hết hạn không?

Không. Theo Georgia.gov, di chúc hợp lệ không hết hạn, nhưng bạn nên xem lại mỗi vài năm hoặc khi gia đình có thay đổi lớn.

Nguồn tham khảo

• Georgia.gov – Write a Will
• Georgia Division of Aging Services – Do I Need a Will? (rev. Aug 2016, PDF)
• Georgia Division of Aging Services – Elderly Legal Assistance Program
• LegalShield – Plans & Pricing
• LegalShield – Estate Planning

Bài viết mang tính thông tin chung, không phải tư vấn pháp lý, thuế hay đầu tư cho trường hợp riêng. Thông tin cập nhật theo nguồn chính thức tại thời điểm đăng.