Hưu trí cho chủ tiệm tự kinh doanh: SEP IRA và Solo 401(k)
Chủ tiệm nail, chủ tiệm ăn hay người làm tự do (self-employed) thường không có công ty nào đóng 401(k) giùm. Nếu mình không tự lập kế hoạch, thì ngày nghỉ hưu chỉ còn trông vào tiền Social Security. Tin tốt là luật thuế liên bang có hai loại chương trình hưu trí dành riêng cho người tự kinh doanh: SEP IRA và Solo 401(k). Bài này so sánh hai loại bằng con số năm 2026 do IRS công bố.
SEP IRA là gì?
SEP là viết tắt của Simplified Employee Pension. Theo IRS, doanh nghiệp ở mọi quy mô, kể cả người tự làm chủ, đều có thể lập SEP. Điểm chính:
- Chỉ chủ (employer) đóng tiền. Nhân viên không tự trích lương vào SEP.
- Có thể đóng đến 25% tiền lương của mỗi nhân viên. Đối với chính chủ tự kinh doanh, cách tính dựa trên thu nhập ròng từ tự kinh doanh sau khi trừ một nửa thuế tự doanh (self-employment tax) và trừ chính khoản đóng góp. Theo Publication 560, kết quả thực tế vào khoảng 20% thu nhập ròng.
- Năm 2026, tổng đóng góp tối đa cho mỗi người là $72,000, và chỉ tính tối đa $360,000 tiền lương, theo IRS Notice 2025-67.
- Không bắt buộc năm nào cũng đóng. Năm làm ăn khá thì đóng nhiều, năm khó khăn thì có thể bỏ qua.
- Thường không phải nộp báo cáo Form 5500 hằng năm.
- Có thể lập SEP cho một năm trễ nhất là đến hạn khai thuế của năm đó (tính cả gia hạn), và đóng tiền cũng trước hạn đó.
Solo 401(k) là gì?
Solo 401(k), IRS gọi là One-Participant 401(k), dành cho chủ doanh nghiệp không có nhân viên, hoặc chỉ có chủ và vợ/chồng. Điểm đặc biệt là mình đóng được ở hai vai:
- Vai "nhân viên" (elective deferral): năm 2026 đóng tối đa $24,500. Từ 50 tuổi trở lên được đóng thêm (catch-up) $8,000. Người 60 đến 63 tuổi được catch-up cao hơn, $11,250 (IRS).
- Vai "chủ" (employer nonelective): đóng thêm đến 25% tiền lương theo định nghĩa của plan. Người tự kinh doanh tính theo công thức riêng trong Publication 560.
- Tổng cả hai vai (không tính catch-up) không được vượt $72,000 cho năm 2026.
- Khi tài sản trong plan đạt từ $250,000 trở lên, thường phải nộp Form 5500-EZ hằng năm.
Vì có phần đóng ở vai "nhân viên", người có thu nhập ròng không quá cao thường bỏ được nhiều tiền vào Solo 401(k) hơn so với SEP. Tuy vậy, con số cụ thể tùy vào thu nhập và loại hình doanh nghiệp của từng người.
Bảng so sánh nhanh (năm 2026)
| SEP IRA | Solo 401(k) | |
|---|---|---|
| Ai dùng được? | Mọi doanh nghiệp, có hay không có nhân viên | Chủ không có nhân viên (hoặc chỉ có vợ/chồng) |
| Ai đóng? | Chỉ chủ | Chủ đóng cả hai vai |
| Tối đa mỗi năm | $72,000 | $72,000, cộng catch-up nếu đủ tuổi |
| Đóng thêm khi 50+ (catch-up) | Hỏi CPA | $8,000; tuổi 60–63: $11,250 |
| Giấy tờ | Đơn giản, có mẫu Form 5305-SEP | Nhiều hơn; Form 5500-EZ khi tài sản từ $250,000 |
Tiệm có thợ thì sao? Điểm chủ tiệm hay bỏ sót
Đây là chỗ nhiều chủ tiệm cần cẩn thận nhất:
- SEP: IRS yêu cầu chủ phải đóng cùng một tỷ lệ cho tất cả nhân viên đủ điều kiện. Nhân viên đủ điều kiện là người từ 21 tuổi, đã làm cho mình ít nhất 3 trong 5 năm gần nhất, và có lương từ $800 trở lên trong năm 2026. Nếu mình tự đóng 20% cho mình thì cũng phải đóng 20% cho thợ đủ điều kiện. Tiền đóng cho nhân viên thuộc về họ 100% ngay lập tức.
- Solo 401(k): chỉ dùng được khi không có nhân viên thường xuyên (common-law employee). Theo IRS, khi thuê nhân viên đủ điều kiện, mình phải cho họ tham gia plan và plan sẽ phải theo các quy định kiểm tra khác.
⚠️ Thợ của tiệm là nhân viên W-2 hay thợ hợp đồng 1099 là câu hỏi thuế quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp tới việc chọn plan. Đừng tự quyết định. Tùy trường hợp, hãy hỏi CPA có giấy phép.
Nếu tiệm đang lập LLC hoặc mới mở, đọc thêm mở tiệm và lập LLC ở Georgia, và thuế IRS cơ bản.
Checklist trước khi mở SEP IRA hoặc Solo 401(k)
- Biết rõ thu nhập ròng từ tự kinh doanh năm nay (xem Schedule C hoặc báo cáo của CPA).
- Xác định tiệm có nhân viên W-2 nào đủ điều kiện hay không.
- Quyết định muốn đóng cố định mỗi năm hay linh hoạt theo năm làm ăn.
- Hỏi CPA về hạn lập plan và hạn đóng tiền cho năm thuế này.
- Hỏi về lựa chọn Roth: IRS cho biết SEP có thể nhận đóng góp Roth nếu chủ chọn, nhưng không bắt buộc.
- Giữ giấy tờ plan cẩn thận. Mẫu Form 5305-SEP thì giữ lại, không gửi cho IRS.
💡 Mẹo: Nếu bạn còn đi làm W-2 ở chỗ khác có 401(k), IRS nói giới hạn đóng ở vai "nhân viên" là tính theo người, không theo từng plan. Hai chỗ cộng lại không được vượt $24,500 (năm 2026, chưa tính catch-up).
Florie có thể giúp gì?
SEP IRA và Solo 401(k) là nền tảng tốt, nhưng mỗi chủ tiệm có hoàn cảnh khác nhau. Florie có thể ngồi cùng bạn xem bức tranh hưu trí tổng thể, kể cả các lựa chọn như IUL cho hưu trí hay annuity, kèm phí, giới hạn và điều kiện của từng loại. Phần thuế thì nên phối hợp với CPA của bạn. Bạn có thể đặt lịch tư vấn miễn phí 30 phút hoặc trả lời vài câu hỏi ngắn để bắt đầu.
Câu hỏi thường gặp
Tôi có cả SEP IRA và Roth IRA cá nhân được không?
IRS liệt kê IRA truyền thống và Roth IRA là các lựa chọn bên cạnh SEP. Việc bạn có đủ điều kiện đóng Roth IRA hay không còn tùy thu nhập, nên hãy hỏi CPA.
Năm nay tiệm làm ăn ế, tôi có phải đóng SEP không?
Không bắt buộc. Theo IRS, bạn không phải đóng SEP mỗi năm. Nhưng năm nào có đóng thì phải đóng cùng tỷ lệ cho mọi nhân viên đủ điều kiện.
Vợ/chồng tôi cùng làm ở tiệm có tham gia Solo 401(k) được không?
IRS cho biết Solo 401(k) có thể bao gồm chủ doanh nghiệp và vợ/chồng. Cách tính đóng góp cho vợ/chồng tùy vào việc họ có lương từ doanh nghiệp, nên hãy hỏi CPA.
Giới hạn năm 2026 có khác năm 2025 không?
Có. Theo IRS, phần đóng ở vai nhân viên của 401(k) tăng từ $23,500 lên $24,500, và tổng tối đa tăng từ $70,000 lên $72,000.
Nguồn tham khảo
- IRS – 401(k) limit increases to $24,500 for 2026, IRA limit increases to $7,500
- IRS Notice 2025-67 – 2026 Amounts Relating to Retirement Plans and IRAs
- IRS – Simplified Employee Pension plan (SEP)
- IRS – One-Participant 401(k) Plans
- IRS Publication 560 – Retirement Plans for Small Business
Bài viết mang tính thông tin chung, không phải tư vấn pháp lý, thuế hay đầu tư cho trường hợp riêng. Thông tin cập nhật theo nguồn chính thức tại thời điểm đăng.
